Start » Umundurowanie » Kolorowa Marynarka Wojenna RP 1918 -1947 (Część I)

Marynarka wojenna

Nowe

Najciekawsze

Szukaj
Loading
Nasze strony

Guziki polskiej MW 1918-2008

Na stronie jest
9
zwiedzajacych

Kolorowa Marynarka Wojenna RP 1918 -1947 (Część I)

     W czerwcu 2005 zamieściliśmy wpis Mundur zastępczy Marynarki Wojennej. Zmienił się w trakcie upływu czasu punkt widzenia na sposób przedstawiania materiału. Powstały doświadczenia, jak właściwie poruszać się administratorowi na swojej stronie. Z tego powodu, w miarę czasu (o ile takowy się znajdzie) zamierzamy poprawić różne wpisy w taki sposób, aby były zrozumiałe nie tylko dla tych, którzy na co dzień parają się symboliką Marynarki Wojennej. Ponadto, od czasu do czasu pojawiają sie na aukcjach czy giełdach staroci, przeróżne, osobliwe, wyjątkowo atrakcyjne "rewelacje" mundurowe. Dla autora nie jest to problem nowy. Dla tych, którzy  dają się ułowić na haczyk "wyjątkowej, jedynej w kraju czy Europie okazji"  drobna informacja: cały mundur, a zwłaszcza najważniejszy jego element w postaci emblematu jest szczegółowo opisany w odnośnych przepisach ubiorczych i nie może być od nich odstępstw.

     W naszych zasobach od lat istnieje szczegółowy opis polskiego munduru marynarskiego. Kiedyś został nawet przekształcony na poważną chociaż archiwalną pracę naukową. Nadeszła pora, aby to, co kiedyś opracowano, stało się dostępne dla innych. Nie wszystko jednak zostanie przedstawione. Od dwóch lat trwa walka z cieniem o marynarskie guziki. Zakładamy ostatecznie, że do dnia zaślubin Polski z morzem taki ebook ostatecznie powstanie...

    Pozornie polski mundur marynarski jest czarny lub granatowy względnie biały. Oznaki stopni i guziki są złote (żółte). Naszywki na rękawach mogą mieć różne kolory. Kiedy przyjrzeć się dokładniej, możemy na mundurach odnaleźć znacznie więcej kolorów. Temu właśnie poświęcony jest przedłożony materiał.


***

     W końcowej fazie I wojny światowej pojawił się ważny problem mundurowy: jak powinny wyglądać polskie mundury wojskowe. Przypomnijmy, że w polskich formacjach w zaborach najważniejszy dla żołnierzy element czyli orzełek miał nieprawdopodobną ilość odmian. Wystarczy zajrzeć do pracy Bohdana Mincera Polskie orły wojskowe do czapek z lat 1914–1936, opublikowaną w odcinkach w biuletynie Stowarzyszenia Przyjaciół Muzeum Wojska Broń i Barwa.
   W wypadku munduru szło o coś znacznie ważniejszego i kompleksowego. Miał on się odróżniać od mundurów zaborców, być specyficznie narodowy a do tego powinien budzić dumę z jego prezentowania. Nie podejmiemy w tym miejscu tropu wiodącego przez dokonania komisji mundurowej, jak doszło do powstania munduru. To odrębny, chociaż bardzo istotny a zarazem obszerny problem, częściowo przedstawiony w przytoczonym na wstępie wpisie.
   Czysto polski system noszenia oznak stopni wojskowych na czapkach pojawił się z inicjatywy płk. Andrzeja Galicy, który w pierwszej połowie 1919 r. wprowadził zaakceptowany przez władze wojskowe 21 czerwca 1919 r. wzór kapelusza strzelców huculskich zawierający między innymi gwiazdki oficerskie.
   Pierwszy tymczasowy przepis ubiorczy z 1919 roku mówiący o oznakach stopni wojskowych i barwach marynarki wyróżniał marynarzy od pozostałych żołnierzy, chodzących w mundurach wojsk lądowych wyłącznie barwami wypustek jasnoniebieskich i białych  na kurtce, czapce, płaszczu i spodniach oraz orłem ze złotą kotwicą na tarczy amazonek.
   Komisja Ubiorcza zaakceptowała 13 stycznia 1920 r. przedstawiony projekt marynarskiego munduru. Ustalono wówczas, że oficerowie marynarki będą nosili na czapkach oznaki stopni wojskowych oraz galony oficerskie. Jest to bardzo istotny wyróżnik wyglądu czapki polskiego oficera MW od czapek oficerów zdecydowanej większości flot świata. Oznaki stopni w formie złotych galonów  odtąd noszono na naramiennikach płaszczy i kurtek letnich (białych) oraz wokół  rękawów i na daszku czapki. Na czapce (na otoku – później zostały przeniesione na podpinkę) znalazły się gwiazdki oficerskie.
   Urzędnicy wojskowi chodzili w identycznym umundurowaniu jak oficerowie, z tym, że na podpince nosili romboidalne rozetki o wysokości 1 cm.


  1921


   Rozporządzeniem Szefa Departamentu dla Spraw Morskich Nr 16 z 22 marca 1921 r. wprowadzono  zmianę nazw stopni w marynarce wojennej.
              Poprzednio                                            Po zmianie
marynarz                                                                  marynarz
starszy marynarz                                                     starszy marynarz
kapral marynarki                                                      mat
plutonowy marynarki                                                bosmanmat
sierżant marynarki                                                    bosman
starszy sierżant marynarki                                       starszy bosman
podporucznik marynarki                                          podporucznik marynarki
porucznik marynarki                                                 porucznik marynarki
kapitan marynarki                                                     kapitan – porucznik 
major marynarki                                                        komandor podporucznik
podpułkownik marynarki                                          komandor porucznik
pułkownik marynarki                                                 komandor
generał brygady marynarki                                        kontradmirał
generał dywizji marynarki                                         wiceadmirał

   Galony (W 1920 roku nazywano je  sznurkami) naszywano w sposób następujący.  Na czapce: admirałowie: taśma złota o szerokości 1,5 cm naszyta zygzakami o wysokości 2,5 cm. Na podpince pięciopromienne złote gwiazdki o wysokości 1 cm.

   Pierwsze barwy rodzajów broni i służb (umieszczane w postaci kolorowych podkładek między galonami oznak stopni wojskowych na naramiennikach i rękawach) były następujące:


                              oficerowie morscy – barwy kurtki (granatowe);
                              służba  brzegowa –  niebieska; 
                              techniczni – ciemnozielona;
                              lekarze – ciemnowiśniowa; 
                              intendenci – biała;
                              urzędnicy wojska – brązowa.


   Oznaki podchorążych, bosmanów i podoficerów noszono na rękawach w postaci taśm złotych poziomych (podchorążowie) i karmazynowych. Pozostali; (zwróćmy uwagę, że wówczas odróżniano podoficerów od bosmanów). Na białych bluzach oznaki były granatowe.
   Kierownictwo Marynarki Wojennej w Dzienniku Zarządzeń Nr 7 z 20 maja 1927 r., poz. 2. wprowadziło między innymi  zmianę oznaki stopni szeregowych z taśmy karmazynowej na złotą .
   Starszy marynarz: 1 pasek szerokości 13 mm naszyty 3 cm poniżej specjalności. W wypadku jej braku: 15 cm poniżej szwu rękawa. Na bluzie roboczej (drelichu) oznaki są koloru karmazynowego. Oznaki specjalności nosi się na lewym ramieniu w odległości 60 – 70 mm od górnego szwu rękawa na bluzie granatowej, białej i kurtce. Nie nosi się na bluzie drelichowej.
   Kąty (srebrne) za służbę na froncie. Nosi się je na prawym rękawie bluzy granatowej i kurtki. Na bluzach białych i drelichowych – nie nosi się. 
Szewrony za służbę zawodową nosi się na prawym rękawie bluzy i kurtki granatowej, przy czym kąt pierwszego szewronu znajduje się na linii zgięcia łokcia. Prawo noszenia szewronów ogłasza dowódca formacji w rozkazie dziennym. Szeregowi od bosmana wzwyż noszą czapkę typu oficerskiego, daszek bez galonu.
Orzełek marynarski.
   Chorążowie marynarki mają orzełek oficerski. Oznaki specjalności nosi się na lewym rękawie, są one takie same jak dla młodszych podoficerów, ale haftowane złotem. Na białej kurtce i roboczej oznak specjalności się nie nosi. 
   Uczniowie OSMW. Mundur kroju oficerskiego. Do robót – ubrania drelichowe. Czapka jak bosmani. Oznaki stopni jak podoficerowie. Na klapach kurtki granatowej złota oznaka szkoły oficerskiej (gwiazdka w wieńcu). Na płaszczach i białych kurtkach oznaki jak szeregowi.
   Nowe oznaki stopni, specjalności, szewrony i kąty obowiązują od 10 czerwca 1927,  z  tym, że wprowadzanie jest stopniowe do 15 czerwca 1927  r.

   W latach 1927 – 1930 uczniowie Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej nosili na klapach kurtek i naramiennikach płaszczy złotą odznakę szkolną w postaci gwiazdki w wieńcu, zaś od 1930 r. oznaki Szkoły  Podchorążych Marynarki Wojennej. (Vide: rysunki  oznak stopni w tabeli Nr 10)
                                   
                                                                      1930
   Dziennik Zarządzeń Kierownictwa Marynarki Wojennej Nr 11 z 12 grudnia 1930 r. częściowo zmienił umundurowanie szeregowych marynarki. Uczniowie SPMW zamiast dotychczasowej oznaki szkolnej (Dz. Rozk. 12/27) noszą na klapach kurtki granatowej oraz na naramiennikach z czarnego sukna na białej kurtce monogram ze złączonych liter „SP” koloru złota. Na rękawach kurtek granatowych noszą wąskie złote 4 mm galony oznaczające lata nauki (1-3) naszyte wokół rękawa na wysokości 10 cm od dolnego brzegu. Oznaki te są noszone obok oznak stopni wojskowych .
                                                               1931
   Dziennik Zarządzeń KMW Nr 17 z 17 grudnia 1931 r. wprowadził zmiany barw korpusów między galonami na rękawach względnie naramiennikach i galonie kapelusza stosowanego. Zmieniono także niektóre nazwy rodzajów służb .
                  Oficerowie korpusu morskiego – barwy kurtki lub surdutu (granatowy);
                                      techniczni – ciemnozielony; 
                                      rzeczno – brzegowi – niebieski;
                                      lekarze – wiśniowy;
                                      intendenci – brązowy,
                                      sądownictwo – karmazynowy; 
                                      administracyjni – biały.   

                                                                          1938
   W 1938 roku rozkazem Ministra Spraw Wojskowych Nr 14 z 30 listopada 1938 roku poz. 156). wprowadzono ostatnie przed wojną barwy korpusów osobowych marynarki wojennej w postaci kolorowej taśmy szerokości 5 mm wszywanej w odstępach między galonami na rękawach lub na naramiennikach względnie na dolnym brzegu galonu, obowiązujące od 1 stycznia 1939 r .
                            oficerowie morscy – barwa ciemno – granatowa (kolor munduru)
                                                 rzeczno – brzegowi – chabrowa; 
                                                 morscy techniczni – szkarłatna; 
w korpusie oficerów służb wprowadzono dla grupy oficerów technicznych barwa szmaragdowa;
                                                dla lekarzy – malinowa;
                                                dla administracyjnych – biała.

                                    Oznaki specjalności marynarzy


   W przepisie opisującym marynarski mundur z 1920 r. opisano pierwsze obowiązujące w Polsce oznaki 16 morskich specjalności wojskowych . Haftowano je maszynowo karmazynową nicią na sukiennych prostokątnych podkładkach z zaokrąglonymi brzegami. W 1935 roku zmieniono barwę oznak na szkarłatną.
   Specjalności nosiły nazwy; pokładowi – kotwica; sternicy – kotwica z kołem; artylerzyści i ogniomistrze – dwie skrzyżowane lufy armatnie; sygnaliści – dwie skrzyżowane flagi sygnałowe; torpedyści – granat pękający z płomieniem na górze; minerzy – granat pękający z płomieniem na dole; broń – dwie skrzyżowane szable; rzemieślnicy i nurkowie – dwie skrzyżowane siekiery; radiotelegrafiści – błyskawice z literami „TR”; personel maszynowy – śruba okrętowa; sekretarze – gęsie pióro; sanitariusze – krzyż równoboczny; administracja dwa skrzyżowane kłosy; trębacze – trąbka; muzykanci – lira; lotnicy – orzeł w locie.
   Dziennik zarządzeń KMW Nr 7 z 20 maja 1927 r. wprowadził nowy wykaz oznak specjalności dla marynarzy wykonywane z sukna karmazynowego.
   Były to oznaki dla: ster-sygnalistów, artylerzystów, torpedo-minerów, maszynistów, motorzystów (oraz kierowców samochodowych do 1937 r.), elektrotechników, radiotechników, teletechników, nurków, mierniczych, administracji (do 1936 r.),  zbrojmistrzów (w tym puszkarzy, rusznikarzy i pyrotechników [ówczesna nazwa]), rzemieślników (oraz grupy szewców, krawców, kucharzy, kowali, podkuwaczy, ślusarzy, stolarzy, sanitariuszy weterynaryjnych, litografów, zegarmistrzów), sanitariuszy, strzelców i muzykantów. Specjalności nadawał szef KMW w Rozkazie Dziennym po ukończeniu przez szeregowego kursu specjalności lub podoficerskiego kursy specjalności.
   W Dzienniku Zarządzeń KMW Nr 10 z 4 grudnia 1928 r. we Flotylli Pińskiej doszły specjalności gazominerów; w 1935 – minerów; w 1936 – stołowych i administracyjnych; w 1937 – morskich pilotów lotniczych, morskich strzelców samolotowych, (Dz. Zarz. szefa KMW Nr 15 z 2 października 1937 r.), kierowców samochodowych, mechaników samochodowych oraz specjalność wspólna dla mechaników samolotowych, radiotechników, fototechników, mechaników uzbrojenia, meteorologów, pirotechników i mechaników oświetlenia; w 1938 roku – torpedo-motorzystów i pokładowych, w 1939 roku – cieśli okrętowych, instruktorów wychowania fizycznego i kucharzy.
   W 1928 roku oficerowie marynarki wojennej służący w lotnictwie morskim nosili oznakę lotniczą wyszytą złotymi nićmi i noszoną na lewym rękawie kurtek i płaszczy (Rys. 16 s. 82; (patrz:  H. Wielecki: szybujący orzeł: s. 27 i 94).
   Bosmani floty przejściowo (1932 – 34) obowiązani byli nosić na rękawach oznaki specjalności o połowę mniejsze od marynarskich.
   W 1935 roku zmieniona została barwa marynarskich oznak specjalności z karmazynowej na szkarłatną.
   W latach trzydziestych wprowadzono oznaki wyróżniające w postaci pięcioramiennej gwiazdy haftowanej złotą nicią o średnicy 25 mm, noszone powyżej oznaki specjalności dla najlepszych sygnalistów, artylerzystów – celowniczych oraz wyborowych radiotelegrafistów. Zdobywcy pierwszego i drugiego miejsca mieli prawo do złotej gwiazdki; trzeciego i czwartego do czerwonej. Dz. Zarządzeń KMW Nr 1 z 23 stycznia 1937 r. podał, że dla zdobycia złotej gwiazdy – odznaki za dobrą sygnalizację – trzeba zdobyć co najmniej 260 pkt. przez dwóch zawodników walczących indywidualnie, Dwaj następni otrzymają odznakę – gwiazdę czerwoną.

                                                II wojna światowa

   Polska Marynarka Wojenna przez czas wojny zachowała przedwojenny wzór munduru i jego symbolikę. Ze względu na oszczędności, w Wlk. Brytanii szef KMW w Dzienniku Zarządzeń Nr 15 z 18 sierpnia 1941 roku wprowadził noszenie oznak stopni oficera MW na zewnętrznej połowie obwodu rękawa. Zwyczaj ten od tamtej pory utrzymuje się do dziś.

                                                             

ten artykuł przeczytano : 6043 razy.