Start » Weksyliana » Sztandary w Marynarce Wojennej

Marynarka wojenna

Nowe

Najciekawsze

Szukaj
Loading
Nasze strony

Guziki polskiej MW 1918-2008

Na stronie jest
27
zwiedzajacych

Sztandary w Marynarce Wojennej

Sztandary w Marynarce Wojennej
Pierwowzór sztandaru - rzymski aquila nr 1
Chorągwie i sztandary
            Chorągiew to płachta najczęściej jedwabna, przymocowana do drzewca. Jest znakiem i symbolem wojskowym. Stosowana jest jako godło państwowe (chorągiew prezydenta RP), a także jako godła organizacji, korporacji, szkół, zakładów pracy, kościołów... Początkowo wokół chorągwi skupiali się wojownicy w trakcie walki; czasem służyła do przekazywania znaków dowodzenia. Zazwyczaj otaczali ją doborowi żołnierze. Początkowo przed chorągwią szli rycerze chorągwiani, którzy jej bronili i torowali drogę. Tak powstał poczet chorągwiany. Stopniowo chorągiew zyskała rangę symbolu oddziału, jego honoru i męstwa. Utrata chorągwi oznaczała (od czasów rzymskich) rozwiązanie oddziału. Współcześnie na chorągiew (sztandar) składają przysięgę młodzi żołnierze; oddaje się jej najwyższe honory wojskowe. Nowy dowódca obejmując jednostkę, podczas uroczystego apelu klęka i całuje płat sztandaru. Obecnie nie zobaczymy więcej publicznych przysiąg młodych roczników żołnierzy wyjąwszy ośrodki szkoleniowe, co wynika z uzawodowienia armii.
   Znaków bojowych używały wszystkie pradawne ludy, które pozostawiły liczne ślady swojej wojowniczej działalności.  Armia rzymska miała chorągwie piechoty zwane signum jako znak manipułu oraz aquila – jako znak legionu. W kawalerii odpowiednikiem sztandaru było vexillum. Od średniowiecza chorągiew przybiera stopniowo współczesny kształt i w coraz większym stopniu staje się symbolem.
   Żołnierze przysięgali na chorągiew od chwili wprowadzenia wojsk stałych. Chorągwie posiadały najmniejsze ówczesne jednostki organizacyjne. W dawnej Polsce oraz na słowiańszczyźnie słowo chorągiew i chorągiewka oraz jego podstawowe znaczenie było podobne. Oto garstka nazewnictwa zanotowana w Słowniku języka polskiego S. Lindego z połowy XIX wieku. W czeskim korauhew, kourauhwička; w słowackim korauhew, prapořec, zastava; w styryjskim bandera, sastava, snamnje; w bośniackim zastava, stjegh, dunder; w rosyjskim хорговъ, знамя, значекъ, стягъ, стязъ. Miało także kilka znaczeń. Wybraliśmy tylko stosowanie nazwy do oddziału czyli roty. A tej przysługiwał proporzec. Chorąży noszący chorągiew nosił nazwę propornik. Potem chorągwie stały się godłami batalionów, a później wyłącznie pułków.
   Chorągwie w Królestwie Kongresowym mierzyły 1,42 cm (2 arszyny). Na płachcie był krzyż kawalerski, zazwyczaj granatowy. Pośrodku na czerwonym polu orzeł biały z koroną. Dziobem i szponami złotymi, otoczony złotym wieńcem i złotymi cyframi królewskimi na polach między ramionami  (A I lub M I).
   W II RP chorągiew składa się z trzech części: drzewca, płachty i szarf. Płachty wykonywano z białego adamaszku, na nim nakładano z obu stron czerwone krzyże kawalerskie i opisaną wyżej symbolikę. Na głównej (prawej) stronie płachty w ramionach krzyża umieszczono numer pułku. Na stronie lewej – na tarczach – lokowano herby województw, ziem, miast, emblematy instytucji lub stowarzyszeń, także wizerunki świętych (zwykle na dolnej prawej tarczy). Na ramionach krzyża można było haftować równolegle do podstawy krzyża nazwy miejscowości i daty związane z dziejami jednostki. Nie dopuszczano oznak i napisów malowanych. Drzewce składane (2,5 m) jesionowe zwieńczał orzeł siedzący na tabliczce z numerem pułku. Płachtę chorągwi (obszytą z trzech stron złotymi frędzlami o długości 5 cm) mocowano do drzewca 21 gwoździami, sztandaru – 14 (co 5 cm). Gwoździe były ozdobne w postaci tarczek z wyrytymi nazwami sponsorów. Pod orłem wiązano w kokardę szarfę biało-czerwoną o szerokości 7,5 cm, która dotykała końcami dolnego brzegu płachty. W II RP na szarfach ofiarodawcy umieszczali napisy okolicznościowe. Do chorągwi i sztandarów mocowano nadane przez naczelnego wodza ordery Virtuti Militari. Odznaki orderu zawieszano pod orłem na kokardzie z wstęgi orderowej zwisającej jak szarfa.
   Aquila (orzeł – łac.). Od czasów cesarza Mariusza (reformatora armii, który pierwszy zastosował dobrowolny zaciąg do wojska) orzeł był znakiem legionu. Orła otaczano religijną czcią. Ten znak zawsze szedł w pierwszej kohorcie na czele legionu. Victrices aquilae oznaczało zwycięzcy legioniści. W bitwie postępował za drugą kohortą. Od tego orła wzięły się zwieńczenia wielu współczesnych chorągwi i sztandarów. Na postumencie w formie kapitelu (osadzonego na drzewcu) siedział orzeł z podniesionymi skrzydłami i wiązką piorunów w szponach. W Rzeczypospolitej rzymskiej orzeł był srebrny, za cesarstwa – złoty. Orła nosił godny locuples aguila lub prościej aquilifer, chociaż w literaturze  możemy spotkać mylącą nazwę signifer (nosiciel znaków), mającą szersze znaczenie. Orzeł z piorunami w szponach widnieje dziś np. na papierowym dolarze amerykańskim. Są tam również inne ciekawe symbole... Rzymski orzeł pochodzi z pradawnych znaków rozpoznawczych i sygnalizacyjnych, stosowanych przez wszystkie wojownicze ludy od początku cywilizacji. Babilończycy, Persowie i inni używali w tym charakterze różnych wyobrażeń swoich bogów lub ich atrybutów. Galowie w 1 wieku p.n.e. jako swój znak mieli dzika z chybem (nastroszoną szczeciną) na grzbiecie. Rzymianie przed Mariuszem stosowali w tym charakterze wieńce, podobizny bóstw lub cesarzy. Wspomniany wyżej orzeł rzymski często łączył kilka symboli, zwłaszcza że przyozdobiony czasem skrawkiem materii znak był dzięki temu lepiej widoczne. Znaki bojowe darzono religijną czcią. Ciekawie pisał o nich Juliusz Cezar w O wojnie domowej. Powstawały ceremonie i rytuały, które przetrwały stulecia. Słowianie także mieli swoje znaki bojowe otaczane czcią i przechowywane w świątyniach. Pełniły identyczną rolę jak u innych ludów. Wspomina o nich Kronika Thietmara.
   W IX wieku dawne figuralne znaki wojskowe zastąpiono chorągwiami. Swoista unifikacja nastąpiła w efekcie wypraw krzyżowych, kiedy król i cesarz wyraźnie chcieli, aby wiedziano, kto gdzie się znajdował i kim był. Tamże, na skutek ówczesnych potrzeb zaczęto malować tarcze nasyconymi, jaskrawymi barwami, co zapoczątkowano całą skomplikowaną symbolikę heraldyczną. Wraz z herbami cała Europa stała się szybko obszarem akwilarnym, czyli uznającym orła jako symbol państwa. Przemysł II ustanowił w 1295 roku godło i chorągiew państwa. [Por.: nasza strona Ligi Morskie: Wydarzenia i notatkę: Sztandar dla szkoły w Nakle]. Od tamtej pory zaczęły kształtować się trzy zasadnicze typy chorągwi: królewska, ziemska i rycerska. Ciekawie o chorągwi królewskiej i jej roli w bitwie pod Grunwaldem pisał Jan Długosz w Historii Polski. Wówczas król lub wódz ceremonialnie wręczał chorążym chorągwie przed każdą wojną. Rozwinięcie chorągwi na granicy oznaczało wypowiedzenie wojny. Po wojnie chorążowie oddawali je królowi lub wodzowi. W XVII wieku użyto do chorągwi barw biało-czerwonych. Czerwień w tym czasie chętnie zamieniano na karmazyn uznawany za najszlachetniejszą odmianę czerwieni. Chorągiew otaczano czcią i pilnowano. Kiedy były święta lub ceremonie z udziałem chorągwi, obowiązywał mundur paradny (galowy). Wraz z wprowadzeniem zasad wojskowego postępowania – nazywanych od dawna regulaminami – określano tamże wierność chorągwi (sztandarowi). W wieku XVIII rozpoczęło się ujednolicanie wyglądu chorągwi. Także wówczas zaczęto odróżniać chorągiew przeznaczoną dla wojsk pieszych od sztandaru jazdy. Lekka jazda miała małe kwadratowe sztandary zwane kornetami. Chorągwie i sztandary straciły wówczas funkcję znaku rozpoznawczego i dowodzenia, stając się najważniejszym symbolem oddziału. Ceremonie związane z ich udziałem (poświęcanie, wręczanie, przysięgi, parady wojskowe) miały wielkie znaczenie patriotyczne dla społeczeństwa.
   Warto przypomnieć, że żołnierze Księstwa Warszawskiego po kampanii 1812 i wejściu do Warszawy złożyli wszystkie swoje symbole przed księciem Józefem Poniatowskim, a przecież niektóre pułki prawie doszczętnie rozbił nieprzyjaciel.
   W Królestwie Polskim  wojsko zachowało narodowy mundur, godło i barwy. Na chorągwiach pułkowych od 1815 znajdował się zazwyczaj granatowy krzyż kawalerski. Pośrodku orzeł biały na polu czerwonym otoczony złotym wieńcem laurowym. Pola między ramionami krzyża były zwykle dwubarwne (z barwami pułków) i z monogramami królewskimi A I, potem M I. Na sztandarach jazdy był jedynie orzeł na karmazynowym tle.
   W czasie I wojny światowej polskim ochotnikom we Francji tak zwanemu Legionowi Bajończyków znaki wręczał prezydent R. Poincaré. Ich chorągiew zaprojektował Xawery Dunikowski. Wcieleni do 1. Pułku Legii Cudzoziemskiej jako 2. Kompania batalionu C walczyli zaciekle pod Reims i Arras, zdobywając 4 linie okopów. Ich sztandar w bojach przeszyły 34 kule wroga. Za ten czyn prezydent osobiście udekorował polski znak Bajończyków krzyżem wojennym z palmą.
   Sejm RP 1 sierpnia 1919 Sejm RP uchwalił ustawę o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej. Ustalono barwę flagi biało-czerwonej, godła państwowego oraz wygląd chorągwi i sztandarów wojskowych. Chorągiew piechoty miała formę kwadratu o boku długości 1 metra, sztandaru – 65 cm.  Od 13 grudnia 1927 nowy wzór godła znalazł się również na banderze wojennej a dekretem prezydenta z 24 listopada 1937 roku oddzielono znaki wojska i marynarki od znaków państwowych. W dekrecie wprowadzono jednolitą nazwę sztandar jako widomy znak uosabiający Państwo Polskie; jest symbolem najwyższych wartości ducha i ciała, których Polska wymaga od swych żołnierzy.
   W Wojsku Polskim we wrześniu 1939 było około 230 sztandarów. Ich dzieje to ciekawa, odrębna i pouczająca karta. Wszystkie formacje walczące z wrogiem miały swoje sztandary. Z konieczności zajmiemy się wyłącznie głównymi kierunkami zmian w poetyce sztandarów wojskowych. W polskich siłach zbrojnych na Zachodzie mocą dekretu z 15 października 1943 dewiza sztandaru ma nową formułę: Bóg, Honor i Ojczyzna.
   W 1. Armii WP utworzonej w ZSRR nawiązano do sztandaru przedwojennego z orłem według projektu Janiny Broniewskiej. Dewizę HONOR I OJCZYZNA oraz ZA NASZĄ I WASZĄ WOLNOŚĆ umieszczono na ramionach krzyża.
   Po wojnie w 1946 krzyż kawalerski zastąpiono krzyżem Grunwaldu: czerwonym na białym płacie na stronie głównej i biały na rewersie. Kolejna zmiana nastąpiła w 1955. Sztandar wydłużono, zmieniono dewizę.
   Mocą ustawy z 19 lutego 1993 do wojska wróciły sztandary wzorowane na tych z roku 1927 i dewizą PSZ z 1943. Po raz pierwszy otrzymały miano sztandarów wojskowych a nie pułków. Sztandary przysługują wszystkim jednostkom liniowym i uczelniom. W taki sposób sztandary trafiły do jednostek nadbrzeżnych marynarki wojennej.
   W naszej galerii pokażemy różne dawniejsze sztandary jak również fragmenty ceremonii wręczenia nowych w jednostkach Marynarki Wojennej.
 
                                                                                             Józef Wąsiewski

Sztandary w Marynarce Wojennej
Pierwowzór sztandaru - rzymski aquila nr 1
Sztandary w Marynarce Wojennej
Pierwowzór sztandaru - rzymski aquila nr 2 z materią.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Pierwowzór sztandaru - rzymski aquila nr 3
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chorągiew wzoru 1919 strona główna (prawa).
Sztandary w Marynarce Wojennej
Polska bandera z II połowy XVI wieku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chorągiew pułkowa wzoru 1919 strona lewa.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chorągiew pułku strzelców z 1827 roku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chorągiew królewska Władysława Jagiełły.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chorągiew ziemska z około 1730 roku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chorągiew królewska Zygmunta III Wazy z około 1605 roku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Wzór prawej strony chorągwi wzoru 1927.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Lewa strona chorągwi 1. P.A.L. wzoru 1927.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Prawa strona sztandaru 1. P.A.L. z 1948 roku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Lewa strona sztandaru 1. P.A.L. z 1948
Sztandary w Marynarce Wojennej
Prawa strona sztandaru 4. D.P. z roku 1944.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Lewa strona sztandaru 4. D.P. z 1944 roku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Lewa strona sztandaru Samodzielnej Brygady Spadochronowej około 1941.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Prawa strona sztandaru 1. P. Ułanów Krechowieckich z około 1920 roku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Prawa strona sztandaru Kawalerii Narodowej z drugiej połowy XVIII wieku.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Strona prawa sztandaru 10. Pułku Piechoty wzoru 1955.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Wzór lewej strony sztandaru pułku piechoty z roku 1955.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Wzór prawej strony sztandaru wojskowego wzoru 1993.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Poczet sztandarowy 1. Morskiego Pułku Strzelców im. płk. Stanisława Dąbka ze sztandarem wz. 1993.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Poczet sztandarowy Akademii Marynarki Wojennej. Porównaj szarfę chorążego.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Poczet sztandarowy Centrum Szkolenia Specjalistów Marynarki Wojennej.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Poczet sztandarowy Centrum Szkolenia Specjalistów MW. Porównaj wzór sztandaru, sposób jego noszenia oraz uzbrojenie pocztu.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Poświęcenie sztandaru w 8. B.Sap. MW w Międzyzdrojach. Od prawej kapelani MW w marynarskich mundurach: kmdr ppor. Aleksander Szełomow, ks obrządku prawosławnego; kmdr ppor Bogusław Wrona, ks obrządku rzymsko-katolickiego.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Sztandary podczas ceremonii wręczania w Lotnictwie Morskim. Patrz: szarfa orderu Virtuti Militari.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Prezentacja nowo wręczonego sztandaru w 5. B.Rem.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Sztandar 1. Pułku Zaopatrzenia MW.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Sztandar Kompanii Reprezentacyjnej MW z 1. Pułku Zaopatrzenia MW.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Sposób składania przysięgi młodego rocznika marynarzy na sztanadar.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Chrzestny sztandaru GWŁ DMW wpisuje się do księgi pamiątkowej.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Delegat marynarzy służby zasadniczej przybija gwóźdź do sztandaru.
Sztandary w Marynarce Wojennej
Kadm. Zb. Badeński przybija gwóźdź do sztandaru GWŁ DMW.
ten artykuł przeczytano : 17306 razy.