Start » Broń biała » Szabla marynarki wojennej

Marynarka wojenna

Nowe

Najciekawsze

Szukaj
Loading
Nasze strony

Guziki polskiej MW 1918-2008

Na stronie jest
15
zwiedzajacych

Szabla marynarki wojennej

Szabla marynarki wojennej
Szabla marynarki wojennej: kopia T. Kaweckiego.

Szable marynarskie (pałasze)

    Szabla jest najbardziej znaną bronią w Polsce, najwyżej cenioną przez kolekcjonerów; jakże często ozdabia nasze mieszkania dowodząc chlubnej żołnierskiej przeszłości przodków. Istnieją silne więzi emocjonalne łączące współczesnego żołnierza z tradycją. Takim ważnym elementem wychowawczym powinno się stać wręczanie szabel żołnierzom godnie kończącym  wieloletnią służbę zawodową na ostatniej zbiórce.


   Od lat szable są ulubionym prezentem wręczanym przy różnych okazjach przede wszystkim generałom. W Marynarce Wojennej RP poza szablami a po wojnie kordzikami honorowymi przeznaczonymi dla prymusów, dowództwo Marynarki Wojennej wręczało wielu osobom goszczącym morski rodzaj sił zbrojnych szable i kordziki z dedykacją. Były także kordziki z dedykacją „za zasługi dla MW”. Jednak bardzo rzadko czyniono tak w stosunku do własnych oficerów. Wyjątkiem były lornetki morskie i kordziki wręczane podczas dorocznych podsumowań wyników szkolenia pod koniec każdego roku. Sporadycznie zdarza się, że niektórzy oficerowie odchodząc do rezerwy otrzymują na pamiątkę szable różnych wzorów, które najczęściej sami sobie kupują. Szabla MW nadal nie jest nagrodą za długoletnią służbę oficera w szeregach Marynarki Wojennej.


   Autorzy dziejów uzbrojenia (por.: Władysław Dziewanowski, Zarys dziejów uzbrojenia, Warszawa, 1935 s. 8 i nast.; Zdzisław Żygulski, Broń w dawnej Polsce, Warszawa 1975, s. 191 i nast.; wstęp w: Aleksander Czerwiński, Lesław Dudek, Szabla żołnierza polskiego XIX i XX w. w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Ossolineum 1988,: Wojciech Zabłocki, Cięcia prawdziwą szablą, Warszawa 1989, Włodzimierz Kwaśniewicz, Dzieje szabli w Polsce, Warszawa 1999, 6-9; Edouard Wagner, Hieb- und Stiechwaffe, Praha 1966) zgodni są co do tego, iż szabla na ziemiach polskich upowszechniła się XVI wieku. Polacy wykorzystali dobre zalety broni siecznej wschodniej i zachodniej.  Wytworzyli własne typy szabel. W następnym wieku upowszechniły się: karabela  z otwartym jelcem i szabla bojowa tak zwana czarna z zamkniętą rękojeścią. Natomiast pod koniec wieku używano też szabli tatarskiej zwanej ormianką bądź ordynką.

   Szabla to rodzaj broni białej, zawsze krzywej o głowni jednosiecznej, przeznaczonej  do rąbania bądź rąbania i kłucia. Długość głowni szabli ograniczono wymiarami 750 - 900 mm. Pałasz z kolei to broń sieczna o głowni prostej i rękojeści nachylonej. Szabla Marynarki Wojennej RP zawsze miała głownię prostą. W istocie marynarska szabla powinna nazywać się pałaszem, (ze względu na prostą głownię) bowiem jest to zgodne z terminologią stosowaną przez uzbrojeniowców. Oczywiście, w różnych rozkazach i regulaminach stosowano owo pojęcie w sposób  wymienny.
  

   Przy całym bogactwie szabel z przeszłości, w powstałym w odrodzonej Polsce wzorze tej najbardziej cenionej broni nie widać  żadnych nawiązań do tradycji znanych z rodzimej starej broni siecznej.
  

   W 1921 r. (Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 39 poz. 701) zarządzono obowiązek noszenia szabli przez oficerów w służbie i poza służbą. Przepis ten uzupełnił kontrowersyjny dla wszystkich zainteresowanych rozkaz  „Obowiązkowe szabel przez oficerów” (Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15/237 z  15 kwietnia 1924 r).
  

   Początkowo oficerowie MW nosili posiadane z poprzedniej służby szable głównie proweniencji austriackiej (podobnie jak omówione wcześniej kordziki) oraz inne, obcego pochodzenia, nabywane często za lichwiarskie sumy.

Wzór 1921
  

   Długość w pochwie 950 mm, bez pochwy 895 mm. Ciężar w pochwie 1050 g, bez pochwy 650 g.
                                                        
   Głownia  prosta, jednosieczna, niklowana z dwiema bruzdami na każdym płazie, sięgającymi od nasady do obosiecznego pióra. Sztych  centryczny. Na  płazie zewnętrznym wypukło trawiony ornament o motywie liści akantu z podziałem na dwa kartusze, w których umieszczono napis: „Honor  i Ojczyzna”. Pomiędzy kartuszami wypukło trawiony orzeł w koronie. Na płazie wewnętrznym kartusz  z ornamentami trawionymi wypukło oraz emblematem kotwicy admiralicji, oplecionej liną. [Ten element występował na szablach zamawianych indywidualnie]. Na nasadzie napis producenta: BOROWSKI.
  

   Rękojeść  zamknięta, trójkabłąkowa, dwa kabłąki boczne biegną łukiem od wąsa jelca i łączą się z przednim w jego górnej części. Długość wąsów 58 mm. Tylne ramię jelca zakończone  płaszczoną łezką. Głowica z kapturkiem zwieńczonym owalnym guzem z wkrętem mocującym. Kapturek przechodzi w warkocz sięgający do tylnego ramienia jelca. Uchwyt drewniany, nacięty w 15 karbów, obciągnięty czarną skórą z oplotem z drutu mosiężnego, podwójnie skręcanego. Pod rękojeścią podkładka skórzana. Pochwa z blachy stalowej, obciągnięta czarną chromową skórą ze szwem po stronie wewnętrznej. Okucie mosiężne, górne długości 118 mm, ze zgrubieniem tworzącym kołnierz szyjki. Na jego zewnętrznej stronie nalutowany emblemat: kotwica admiralicji opleciona liną. Przy okuciu ogniwko z ruchomym kółkiem nośnym. Okucie środkowe oddalone 80 mm od górnego, z ogniwkiem ruchomym kółkiem nośnym. Trzewik z ostrogą o dłuższym przednim ramieniu. Cena takiej szabli np. w Hucie Ludwików w pochwie chromowanej wynosiła 44 zł, z niklowaną pochwą - 40 zł. Należność mogła być przy tym rozłożona na dziesięć rat. W 1996 roku szabla wz. 1976 WP kosztuje około 6 mln zł, zaś ta sama szabla marynarska - około 8 mln zł.
   Dodać należy, iż  wielu oficerów w II RP miało szablę w domu oraz drugą, w służbie.


                                                            Wzór 1922
  

   W  1922 r. (Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 46/647) dla oficerów Marynarki Wojennej przeznaczono pałasz ze złoconymi elementami metalowymi, który miał być noszony na skórzanym czarnym, nie lakierowanym pasie (w załączniku zwanym pendentem) z rapciami szerokości 2,5 cm o długościach 40 i 70 cm zakończonych karabinkami. Przy krótszym rapciu przewidziano łańcuszek z haczykiem. Rękojeść miała tarczę oraz jelec z obłękiem i kabłąkiem zagiętym pod kątem prostym. W górnej części kabłąk był owalny i łączył się z trzonem rękojeści poniżej odrębnej od trzona głowicy pod kątem lekko rozwartym. Miał cztery boczne kabłąki, zakończone kulisto, złączone tarczą opartą dolną krawędzią o obłęk jelca, którego tylne ramię opuszczono ku głowni. Na tarczy umieszczono  emblemat Marynarki Wojennej - kotwicę oplecioną liną w kształcie litery „S”. Głownia prosta, pochwa z czarnej skóry z trzema okuciami z żółtego metalu, z których górne i środkowe miało tulejkę z kółkiem a dolne zakończone było ostrogą. Długość pałasza w pochwie 85 - 95 cm, wysokość rękojeści 14 cm.
   

   Pałasz miał być używany do munduru galowego i do munduru używanego w „służbie półbrzegowej oficerów Marynarki Wojennej, jak również przez pełniących funkcje attaché wojskowych, przebywających na studiach za granicą oraz reprezentujących Państwo podczas odwiedzin flot własnej i obcych”. Jak z tego wynika, z góry założono bardzo wąski krąg osób, którym ów pałasz miał przysługiwać.  Prawdopodobnie nie wykonano ani jednego egzemplarza tej szabli.

   Okazało się, że istnieje egzemplarz takiej szabli podarowanej kadm. Michałowi Borowskiemu w Muzeum Wojska w Kołobrzegu.


   Zgodnie z opinią Teodora Kaweckiego, gdyńskiego producenta doskonałych replik  broni białej, projektant szabli chcąc uniknąć za wszelką cenę motywów pruskich, sięgnął pełną garścią do francuskiej oficerskiej szabli kawaleryjskiej z 1786 r, używanej przez gardedragonów w latach 1806 - 1814.
  

   W  1991 r. T. Kawecki, w 70 rocznicę wprowadzenia wzoru wykonał trzy egzemplarze tego pierwszego marynarskiego pałasza. Dzięki niemu można dziś pokazać, jak wygląda replika prototypów  szabli wz. 22/91. Każdy egzemplarz ma wybity numer oraz puncę TK. (Opisywałem ją przed laty w "Banderze".


    W 1995 r. T. Kawecki zmienił samodzielnie koncepcję umieszczenia kotwicy na prototypowej tarczy pałasza wz. 1922. Przeprowadził także ścisłe wyliczenia, z których wynikło, że rękojeść szabli projektowana według wzoru (Vide: Zał  Nr  1  do  poz.  144  Dz.  Rozk.  12.27) różni się od tej, którą produkował  Gabriel  Borowski. Znany producent broni siecznej uprościł sobie  pracę, wykonując  inaczej kapturek, nakrętkę, odmienny sposób mocowania trzpienia głowni. Nakrętka skręca kapturek i trzpień. Borowski dał nakrętkę trzpienia i wkręt mocujący kapturek. Łezka u Borowskiego ma wyłącznie charakter  ozdobny. Por:  zdjęcie  Nr oraz rysunek wzoru Zał. Nr 1 do poz.  114  Dz.  Rozk. Nr 12 z 1927 r.; także: A. Czerwiński, L. Dudek,  o.c.: s. 266. T. Kawecki: wzór 1921 nie ma żadnej poprzedzającej  go tradycji w starej broni polskiej. Tylko użycie kapturka husarskiego nawiązywałoby do tradycji. Istniejący w szabli został  wymyślony. Trudno się dziwić, skoro w krajach ościennych było mnóstwo wzorów, (patrz np. John R. Angolia Sword of Germany 1900/1945), s. 162-181, zaś projektant chciał stworzyć dzieło oryginalne,  różne od innych. Borowski zastosował też łuk kabłąka dokładnie przeniesiony ze wzorów rosyjskich. Kapturek ten wywodzi się z szaszek rosyjskich. Kształt przedstawiony w projekcie MSWojsk  został opracowany przez plastyka bardziej poprawnie, niż produkt finalny. Kapturek Borowskiego zastosowano dla obniżenia kosztów  rodukcji. Ale jest on zbyt baniasty, zbyt  okrągły.
  

   Wprowadzenie tego wzoru do użytku wkrótce zawieszono i chociaż powstało kilkanaście dalszych projektów, w tym zamysł przyjęcia na uzbrojenie szabli francuskiej, dopiero w r. 1927 Kierownictwo  MW (Dz. Zarz. KMW Nr 7 z 20 maja) wprowadziło do użytku szablę i pas dla oficerów...
   W 1924 roku podano wybrane ceny przedmiotów, o których mówimy. Warto je przytoczyć. Pas główny skórzany kosztował 2,70 zł, rapcie („ruk”) - 1,75, żabka do bagnetu 95 gr, żabka do szabli 2,35 zł.


    Zaprezentowany materiał to kolejny fragment rozdziału marynarska broń biała z monografii „Symbolika marynarskiego munduru” napisanej w 1998 roku.
Józef Wąsiewski

 

Szabla marynarki wojennej
Szabla marynarki wojennej: kopia T. Kaweckiego.
Szabla marynarki wojennej
Szabla marynarki wojennej T. Kaweckiego. Szczegóły kosza.
Szabla marynarki wojennej
Szkice mundurowe z epoki. Omawiana szabla i kordzik - w innym miejscu. W Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
Szabla marynarki wojennej
Druk reklamowy polskich szabel Wifamy.
Szabla marynarki wojennej
Druk reklamowy producenta polskich szabel wojskowych Wifama.
ten artykuł przeczytano : 7971 razy.