start »
Szukaj
Loading

Stopnie w MW

Stopnie wojskowe i barwy korpusów w Marynarce Wojennej 1918-2009

Na pierwszy rzut oka osoby znające marynarski system stopni wojskowych nie mają prawie żadnych trudności z ustaleniem, co który z nich oznacza. Gorzej, gdy zaczynamy wchodzić w szczegóły owego sposobu oznaczania szarż w trakcie minionych dziewięćdziesięciu lat. Dla przypomnienia dosyć bogatej różnorodności owego sposobu rozróżniania szeregowych (w II RP do tego korpusu zaliczano marynarzy i podoficerów) jak również po to, aby osoby gubiące się w marynarskich złotych paskach (karmazynowych...), krokiewkach i gwiazdkach, a pragnące usystematyzować tę dziedzinę wiedzy) przytaczamy kolejny rozdział z naszej niepublikowanej pracy, powstałej w 1999 roku o symbolice marynarskiego munduru 1918-2000.

Poniższy materiał polecamy jako podstawę do naszych poglądowych oznak stopni marynarskich.

W tekście nie umieszczono przytaczanych rysunków. Pojawią się jako ilustracje przy poszczególnych stopniach Marynarki wojennej RP.

Czysto polski system noszenia oznak stopni wojskowych na czapkach pojawił się z

inicjatywy płk. Andrzeja Galicy, który w pierwszej połowie 1919 roku wprowadził zaakceptowany przez władze wojskowe 21 czerwca 1919 r. wzór kapelusza strzelców huculskich z m.in. gwiazdkami oficerskimi.

Pierwszy tymczasowy przepis 1919 r. mówiący o oznakach stopni wojskowych i barwach marynarki wyróżniał marynarzy od pozostałych żołnierzy, chodzących w mundurach wojsk lądowych wyłącznie barwami wypustek jasnoniebieskich i białych1 na kurtce, czapce, płaszczu i spodniach oraz orłem ze złotą kotwicą na tarczy amazonek.

Komisja Ubiorcza zaakceptowała 13 stycznia 1920 r. przedstawiony projekt marynarskiego munduru. Ustalono wówczas, że oficerowie marynarki będą nosili na czapkach oznaki stopni wojskowych oraz galony oficerskie. Jest to bardzo istotny wyróżnik wyglądu czapki polskiego oficera MW od czapek oficerów zdecydowanej większości flot świata. Oznaki stopni w formie złotych galonów2 odtąd noszono na naramiennikach płaszczy i kurtek letnich (białych) oraz wokół rękawów i na daszku czapki. Na czapce (na otoku - później zostały przeniesione na podpinkę) znalazły się gwiazdki oficerskie.

Urzędnicy wojskowi chodzili w identycznym umundurowaniu jak oficerowie, z tym, że mieli zmieniony wzór emblematu a na podpince nosili romboidalne rozetki o wysokości 1 cm.

1921

Rozporządzeniem Szefa Departamentu dla Spraw Morskich Nr 16 z 22 marca 1921 roku wprowadzono zmianę nazw stopni w marynarce wojennej.

Poprzednio Po zmianie
marynarz marynarz
starszy marynarz starszy marynarz
kapral marynarki mat
plutonowy marynarki bosmanmat
sierżant marynarki bosman
starszy sierżant marynarki starszy bosman
podporucznik marynarki podporucznik marynarki
porucznik marynarki porucznik marynarki
kapitan marynarki kapitan–porucznik 3
major marynarki komandor podporucznik
podpułkownik marynarki komandor porucznik
pułkownik marynarki komandor
generał brygady mrynarki kontradmirał
generał dywizji marynarki wiceadmirał

Galony (W 1920 roku - sznurki) naszywano w sposób następujący. Na czapce: admirałowie: taśma złota o szerokości 1,5 cm naszyta zygzakami o wysokości 2,5 cm. Na podpince pięciopromienne złote gwiazdki o wysokości 1 cm.
Pierwsze barwy rodzajów broni i służb (umieszczane w postaci kolorowych podkładek między galonami oznak stopni wojskowych na naramiennikach i rękawach) były następujące:

oficerowie morscy – barwy kurtki (granatowe);
służba brzegowa – niebieska;
techniczni – ciemnozielona;
lekarze – ciemnowiśniowa;
intendenci – biała;
urzędnicy wojska – brązowa.

Oznaki podchorążych, bosmanów i podoficerów noszono na rękawach w postaci taśm złotych poziomych (podchorążowie) i karmazynowych (pozostali; zwróćmy uwagę, że wówczas odróżniano podoficerów od bosmanów). Na białych bluzach oznaki stopni były granatowe.

Kierownictwo Marynarki Wojennej w Dzienniku Zarządzeń Nr 7 z 20 maja 1927 r., poz. 2. wprowadziło m.in. zmianę oznaki stopni szeregowych z taśmy karmazynowej na złote4.

Starszy marynarz: 1 pasek szerokości 13 mm naszyty 3 cm poniżej specjalności. W wypadku jej braku: 15 cm poniżej szwu rękawa. Na bluzie roboczej (drelichu) oznaki są koloru karmazynowego. Oznaki specjalności nosi się na lewym ramieniu w odległości 60–70 mm od górnego szwu rękawa na bluzie granatowej, białej i kurtce. Nie nosi się na bluzie drelichowej.

Kąty (srebrne) za służbę na froncie. Nosi się je na prawym rękawie bluzy granatowej i kurtki. Na bluzach białych i drelichowych – nie nosi się.

Szewrony za służbę zawodową nosi się na prawym rękawie bluzy i kurtki granatowej, przy czym kąt pierwszego szewronu znajduje się na linii zgięcia łokcia. Prawo noszenia szewronów ogłasza dowódca formacji w rozkazie dziennym. Szeregowi od bosmana wzwyż noszą czapkę typu oficerskiego, daszek bez galonu. Orzełek marynarski.

Chorążowie marynarki mają orzełek oficerski. Oznaki specjalności nosi się na lewym rękawie, są one takie same jak dla młodszych podoficerów, ale haftowane złotem. Na białej kurtce i roboczej oznak specjalności się nie nosi.

Uczniowie OSMW. Mundur kroju oficerskiego. Do robót – ubrania drelichowe. Czapka jak bosmani. Oznaki stopni jak podoficerowie. Na klapach kurtki granatowej złota oznaka szkoły oficerskiej (gwiazdka w wieńcu). Na płaszczach i białych kurtkach oznaki jak szeregowi.

Nowe oznaki stopni, specjalności, szewrony i kąty obowiązują od 10 czerwca 1927, z tym, że wprowadzanie jest stopniowe do 15 czerwca 1927 r.

W latach 1927–1930 uczniowie Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej nosili na klapach kurtek i naramiennikach płaszczy złotą odznakę szkolną w postaci gwiazdki w wieńcu, zaś od 1930 r. oznaki Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej. (Vide: rysunki oznak stopni w tabeli Nr 10)

1930

Dz. Zarządzeń KMW Nr 11 z 12 grudnia 1930 r. częściowo zmienił umundurowanie szeregowych marynarki. Uczniowie SPMW zamiast dotychczasowej oznaki szkolnej (Dz. Rozk. 12/27) noszą na klapach kurtki granatowej oraz na naramiennikach z czarnego sukna na białej kurtce monogram ze złączonych liter "SP" koloru złota. Na rękawach kurtek granatowych noszą wąskie złote 4 mm galony oznaczające lata nauki (1-3) naszyte wokół rękawa na wysokości 10 cm od dolnego brzegu. Oznaki te są noszone obok oznak stopni wojskowych5.

1931

Dz. Zarządzeń KMW Nr 17 z 17 grudnia 1931 r. wprowadził kolejne barwy korpusów między galonami na rękawach względnie naramiennikach i galonie kapelusza stosowanego. Zmieniono także niektóre nazwy rodzajów służb6.

Oficerowie korpusu morskiego – barwy kurtki lub surdutu (granatowy);

techniczni – ciemnozielony;
rzeczno-brzegowi – niebieski;
lekarze – wiśniowy;
intendenci – brązowy,
sądownictwo – karmazynowy;
administracyjni – biały.

1938

W 1938 r. (Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych Nr 14 z 30 listopada 1938 r. poz. 156). wprowadzono ostatnie przed wojną barwy korpusów osobowych marynarki wojennej w postaci kolorowej taśmy szerokości 5 mm wszywanej w odstępach między galonami na rękawach lub na naramiennikach lub na dolnym brzegu galonu obowiązujące od 1 stycznia 1939 r7.

oficerowie morscy – barwa ciemno-granatowa (kolor munduru)
rzeczno-brzegowi – chabrowa;
morscy techniczni – szkarłatna;
w korpusie oficerów służb wprowadzono dla grupy oficerów technicznych barwę szmaragdową;
dla lekarzy – malinową;
dla administracyjnych – białą.

3.2. Oznaki specjalności marynarzy

W przepisie opisującym marynarski mundur z 1920 r. opisano pierwsze obowiązujące w Polsce oznaki 16 morskich specjalności wojskowych8. Haftowano je maszynowo karmazynową nicią na sukiennych prostokątnych podkładkach z zaokrąglonymi brzegami. W 1935 r. zmieniono barwę oznak na szkarłatną.

Specjalności nosiły nazwy; pokładowi – kotwica; sternicy – kotwica z kołem; artylerzyści i ogniomistrze – dwie skrzyżowane lufy armatnie; sygnaliści – dwie skrzyżowane flagi sygnałowe; torpedyści – granat pękający z płomieniem w górę; minerzy – granat pękający z płomieniem w dół; broń – dwie skrzyżowane szable; rzemieślnicy i nurkowie – dwie skrzyżowane siekiery; radiotelegrafiści – błyskawice z literami „TR”; personel maszynowy – śruba okrętowa; sekretarze – gęsie pióro; sanitariusze – krzyż równoboczny; administracja dwa skrzyżowane kłosy; trębacze – trąbka; muzykanci - lira; lotnicy – orzeł w locie.

Dz. zarządzeń KMW Nr 7 z 20 maja 1927 r. wprowadził nowy wykaz oznak specjalności dla marynarzy wykonywane z sukna karmazynowego.

Były to oznaki dla: ster–sygnalistów, artylerzystów, torpedo–minerów, maszynistów, motorzystów (oraz kierowców samochodowych do 1937 r.), elektrotechników, radiotechników, teletechników, nurków, mierniczych, administracji (do 1936 r.), zbrojmistrzów (w tym puszkarzy, rusznikarzy i pyrotechników), rzemieślników (oraz grupy szewców, krawców, kucharzy, kowali, podkuwaczy, ślusarzy, stolarzy, sanitariuszy weterynaryjnych, litografów, zegarmistrzów), sanitariuszy, strzelców i muzykantów. Specjalności nadawał szef KMW w Rozkazie Dziennym po ukończeniu przez szeregowego kursu specjalności lub podoficerskiego kursy specjalności.

W Dz. Zarządzeń KMW Nr 10 z 4 grudnia 1928 r. we Flotylli Pińskiej doszły specjalności gazominerów; w 1935 – minerów; w 1936 – stołowych i administracyjnych; w 1937 –morskich pilotów lotniczych, morskich strzelców samolotowych, (Dz. Zarz. szefa KMW Nr 15 z 2 października 1937 r.), kierowców samochodowych, mechaników samochodowych oraz specjalność wspólna dla mechaników samolotowych, radiotechników, fototechników, mechaników uzbrojenia, meteorologów, pirotechników i mechaników oświetlenia; w 1938 r – torpedo-motorzystów i pokładowych, w 1939 r. – cieśli okrętowych, instruktorów wychowania fizycznego i kucharzy.

W 1928 r. oficerowie marynarki wojennej służący w lotnictwie morskim nosili oznakę lotniczą wyszytą złotymi nićmi i noszoną na lewym rękawie kurtek i płaszczy (Rys. 16 s. 82 (patrz: H. Wielecki; o.oc., s. 27 i 94szybujący orzeł:).

Bosmani floty przejściowo (1932–34) obowiązani byli nosić na rękawach oznaki specjalności o połowę mniejsze od marynarskich.

W 1935 r. zmieniona została barwa marynarskich oznak specjalności z karmazynowej na szkarłatną.

W latach trzydziestych wprowadzono oznaki wyróżniające w postaci pięciopromiennej gwiazdy haftowanej złotą nicią o średnicy 25 mm, noszone powyżej oznaki specjalności dla najlepszych sygnalistów, artylerzystów – celowniczych oraz wyborowych radiotele- grafistów. Zdobywcy pierwszego i drugiego miejsca mieli prawo do złotej gwiazdki, trzeciego i czwartego –czerwonej. Dz. Zarządzeń KMW Nr 1 z 23 stycznia 1937 r. podał, że dla zdobycia złotej gwiazdy – odznaki za dobrą sygnalizację – trzeba zdobyć co najmniej 260 pkt. przez dwóch zawodników walczących indywidualnie, Dwaj następni otrzymają odznakę - gwiazdę czerwoną.

[IIustracja: Odznaka specjalności strzelca st. bosmana Stankiewicza z MDLot w Pucku. Wyszyta żółtymi nićmi na sukiennej prostokątnej pod kładce o wymiarach 7,3 x 6,8 cm. Odznaka o wymiarach 6 x 5 cm].

II wojna światowa

Polska Marynarka Wojenna przez wojnę zachowała przedwojenny wzór munduru i jego symbolikę. Ze względu na oszczędności, w Wlk. Brytanii szef KMW w Dz. Zarządzeń Nr 15 z 18 sierpnia 1941 r. wprowadził noszenie oznak stopni oficera MW na zewnętrznej połowie obwodu rękawa. Zwyczaj ten od tamtej pory utrzymuje się do dziś.

Rok 1949

W cytowanym przepisie znajdujemy curiosum: stopień marszałka marynarki. Panowała wówczas zasada, że minister Obrony Narodowej przybywając oficjalnie do lotnictwa lub marynarki wojennej przybywa w mundurze danego rodzaju sił zbrojnych. Stopień ten, podobnie jak i pozostałe admiralskie – co do wykonania – wyglądał następująco. Wężyk admiralski, nad nim oznaka z galonu oficerskiego, w tym przypadku jak współczesnego kapitana marynarki z wyhaftowanymi dwiema skrzyżowanymi buławami marszałkowskimi. (Rys 85 i 86)

Oficerowie sztabowi noszą:

a) na daszku czapki w odległości 0,5 cm od jego krawędzi i przez całą długość daszka, naszyty na podkładce z sukna koloru czarnego, galon oficerski złoty, szerokości 0,5 cm, dwukrotnie obok siebie ułożony. Odstęp między galonami 0,2 cm. Na podpince skórzanej gwiazdki złote zależnie od stopnia. (rys. nr 8)

b) na rękawach kurtki na podkładce barwy specjalności naszyte na wysokości mankietu taśma złota szerokości 3 cm, nad którą w odstępach 0,5 cm naszyte dalsze taśmy złote szerokości 1 cm, zależnie od stopnia. Ostatnia najwyżej położona taśma złota na środku posiada okrągłą pętlę (rys. 93 -95). [Wskazana w przepisie taśma złota w rzeczywistości była taśmą ładnie tkaną z żółtych nici, bardzo łatwo gniotącą się i strzępiącą.

[Ilustracja; zdjęcie taśm pochodzących z munduru kmdr. E. Jereczka].

c) na płaszczu nakładany naramiennik czarny, na którym naszyte w odległości 1 cm od jego krawędzi oznaki stopnia jak na rękawie, przy czym taśmy na naramienniku naszyte w odstępach 0,5 cm.

3.
a). Chorąży galonu złotego na daszku nie nosi.
b) na rękawach kurtek na wysokości mankietu, naszytą na podkładce sukiennej barwy specjalności – taśmę złotą szerokości 1 cm

(chorąży nosił taśmę szerokości 0,6 cm) oznaczającą stopień
(kapitan – trzy,
porucznik – dwie,
podporucznik
chorąży –jedną).

Najwyżej położona taśma posiada pętlę okrągłą. Chorążowie noszą wewnątrz pętli złoty galon szerokości 0,2 cm, przecinający ją pionowo. Odstęp między galonami 0,5 cm wypełnia podkładka barwy specjalności (Rys. 90 - 92).

4. Starszy bosman nosi:

na rękawach kurtki powyżej mankiety z taśmy złotej szerokości 1 cm, naszyte dwa kąty o rozwartości 45° i długości boku 12 cm, umieszczone jeden nad drugim. Odstęp między kątami 0,5 cm.

podchorążowie szkół oficerskich kształcących na oficerów zawodowych Marynarki wojennej noszą:

c) na rękawie na wysokości mankietu naszyty galon złoty bez pętli szerokości 0,2 cm, nad którym podchorążowie od bosmana noszą oznaki stopnia takie same jak bosman i st. bosman. Podchorążowie niższych stopni oznaki stopnia noszą jak podoficerowie młodsi na lewym przedramieniu.

d) na kołnierzu kurtki sukiennej inicjały SO.

7. Bosmanmaci, maci i starsi marynarze noszą:

na lewym przedramieniu bluz i półpłaszczy oznaki stopnia w postaci taśmy złotej naszytej skośnie na podkładce czerwonej, bosmanmat trzy, mat – dwie, starszy marynarz – jedną.

8. Elewi kompanii szkolnych kształcących na oficerów rezerwy Marynarki Wojennej noszą:

a) na kołnierzach kurtek i półpłaszczy inicjały SOR – tłoczone w złotej blasze, typu ogólno-wojskowego;

b) oznaki stopni jak podoficerowie, otoczone plecionką biało-czerwoną. (Rys 75 b i 87).

Na mundurach płóciennych letnich:

2. bosmanmaci, maci i starsi marynarze noszą

na lewym przedramieniu oznaki stopni jak na mundurach sukiennych wykonane z czerwonego sukna.

Oznaki specjalności [ ***uwaga]

starsi bosmani, bosmani, bosmanmaci, maci i starsi marynarze noszą na lewym przedramieniu nad oznakami stopni, przy czym:

a) jednostki morskie i specjalności morskie oznaki wykonane z czerwonego sukna;

b) jednostki lądowe i specjalności lądowe oznaki wykonane z sukna niebieskiego.

Wszyscy marynarze noszą oznaki oddziałów w postaci barwnego sznurka przewiązującego krawat.

[***uwaga: punkt skreślono. Patrz: Rz. Dz. Nr 10/49 p. 78. Wpisano poprawkę: st. bosmani i bosmani – ze złotej nitki, bosmanmaci, maci i starsi marynarze – z czerwonego sukna].

Barwy broni, służb i specjalności wz. 1949

Barwy broni służb lub specjalności nosi się na patkach kołnierza kurtki, na kołnierzu płaszcza sukiennego, na podkładkach oznak stopni w sposób następujący:

Marynarka Wojenna: [podkładka barwna pod oznakę stopnia, jak przed wojną]

personel nawigacyjny – czarna,

personel techniczny – zielona,

służba administracji i zaopatrzenia – brunatna,

służba zdrowia – wiśniowa,

korpus techniczny morski – pomarańczowa,

korpus brzegowy – niebieska.

Patki (dotyczy chodzących w umundurowaniu wojsk lądowych) nosi się tylko na umundurowaniu wyjściowym. Patka składa się z łapki i wypustki barwy broni lub służby. Na patce naszyty jest wężyk srebrny lub galon w zależności od stopnia.

Do rozkazu załączono opisy techniczne i wzory .

Rok 1952.

Pkt 21 (s. 13–14 przepisów ubiorczych) traktuje o oznakach korpusów, broni, służb i specjalności w MW.

Oficerowie zawodowi Marynarki wojennej noszą oznaki korpusów, broni i służb w postaci wypustek z sukna wyłogowego, naszyte na rękawach między taśmami oznaczającymi stopnie wojskowe według następujących kolorów:

korpus dowódców morskich – czarny;

korpus techniczno– brzegowy – pomarańczowy;

korpus brzegowy – ciemnoseledynowy;

lotnictwo morskie – chabrowy;

służby techniczne – zielony;

kwatermistrzowstwo i administracja – błękitny;

służba sprawiedliwości – szkarłatny;

służba zdrowia – fioletowy.

Powrócono do tradycji oznak specjalności w tym zbiorze przepisów. (Por. rys. 215-239).

Marynarze i podoficerowie służby zasadniczej noszą oznaki specjalności o średnicy 85 mm haftowane nićmi koloru ciemnokarminowego na podkładce sukiennej koloru munduru według następujących wzorów

a) specjalności pokładowe: strzelec, sternik, sygnalista, artylerzysta, torpedominer, miner, miernik, radiotelegrafista, radiowykrywacz, podsłuchowiec podwodny, nurek, pokładowy;

b) specjalności techniczne: maszynista, torpedysta;

c) specjalności funkcyjne: administracyjny, sanitariusz;

d) specjalności nadbrzeżno – liniowe: artylerzysta nadbrzeżny, saper, chemik, telefonista–telegrafista;

e) specjalności pomocnicze: kierowca samochodowy, strażak, orkiestrant;

f) specjalności lotnicze: mechanik uzbrojenia lotniczego, mechanik lotniczy. (rys. 215 - 239)

Podoficerowie nadterminowi noszą oznaki specjalności opisane w ust. 1 niniejszego punktu z tą różnicą, że są haftowane nićmi koloru złotego.

Uczniowie Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej noszą oznakę szkolną metalową „SO” ze znakiem kotwicy i linii kotwicznej, tłoczoną z blachy mosiężnej koloru złotego (rys. 198 i 210)

Marynarze i podoficerowie służby zasadniczej oraz uczniowie Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej noszą – co jest nowością w tradycji polskiej MW – jako oznaki broni i służb sznurki jedwabne kręcone o średnicy 3 mm do przewiązania krawatów oraz w bocznych rozcięciach kurtek według następujących kolorów:

w jednostkach pływających –- koloru czarnego,

w jednostkach artylerii, inżynieryjnych, łączności oraz kompaniach i plutonach administracyjnych – koloru błękitnego,

w jednostkach lotnictwa morskiego – koloru chabrowego,

w oddziałach szkolnych – koloru białego,

w oddziałach wartowniczych – koloru żółtego.

Zasady noszenia oznak stopni w Marynarce Wojennej (wz. 52)

Marynarze służby zasadniczej (pkt 57–62) noszą oznaki na naramiennikach półpłaszczy ze złotej taśmy szerokości 12 mm według zasad przewidzianych dla podoficerów Wojsk Lądowych (rys. 181–185.

Na lewym rękawie półpłaszcza, bluzy sukiennej i letniej białej na wysokości przedramienia starsi marynarze, maci i bosmanmaci noszą oznaki stopni z taśmy koloru złotego szerokości 12 mm w postaci odcinków długości 11 cm, naszyte skośnie co 4 mm. Bosmani i starsi bosmani służby zasadniczej noszą oznaki stopni jak bosmani i st. bosmani nadterminowi (pkt 58, z tym, że umieszczone na wysokości przedramienia. Na bluzach roboczych marynarze i podoficerowie noszą oznaki stopni z sukna wyłogowego koloru ciemnokarminowego.

Dla podoficerów nadterminowych przewidywano noszenie oznak stopni na czapkach garnizonowych w postaci odcinków 30 x 4 mm tłoczonych z blachy koloru złotego lub haftowanych złotym bajorkiem na czarnej podkładce sukiennej.

Bosman nosi na kurtce oznakę stopnia z taśmy złotej naszytej w odległości 8 cm od dolnej krawędzi rękawa w kształcie litery „V” Długość ramion wynosi 12 cm, szerokość 12 mm. Ramiona litery są ustawione pod kątem 45 stopni i mają końce ścięte równolegle do krawędzi rękawa na jednej wysokości (rys. 199).

Oficer nosi na daszku czapki galon (lub dwa oficer starszy) zaś na przodzie otoku czapki gwiazdki metalowe lub haftowane.

Z oznak stopni oficerów (pkt 59– 61) wybierzmy tylko ciekawsze. Obowiązywała zasada noszenia oznak stopni na zewnętrznej stronie rękawów kurtki sukiennej i gabardinowej wykonanych ze złotej taśmy 12 mm o 8 cm od dolnego brzegu rękawa. Chorąży nosił jedną taśmę z pętlą okrągłą o średnicy wewnętrznej 18 mm. (rys. 201). Noszono wówczas nadal oznaki stopni na naramiennikach kurtek i płaszczy podobnie jak w wojskach lądowych – paski i gwiazdki metalowe lub haftowane złotym bajorkiem. Oficerowie starsi nosili po jednej taśmie szerokiej 30 mm i następne o szerokości 12 mm w zależności od posiadanego stopnia.

Wężyk admiralski szerokości 15 mm haftowany złotym bajorkiem na czarnej podkładce sukiennej. Nad daszkiem admirałowie zamiast paska skórzanego noszą podwójnie pleciony sznurek ze złotego bajorku, na przedniej połowie otoku – liście dębowe haftowane złotym bajorkiem na czarnej taśmie rypsowej (rys 45) a między liśćmi pośrodku otoku – gwiazdki haftowanej bajorkiem. Na naramiennikach wężyk admiralski szerokości 30 mm, pozostałe taśmy oznaki stopnia szerokości 12 mm – jak u oficerów – gładkie oraz gwiazdki haftowane bajorkiem. Pierwsza gwiazdka o 10 mm od wężyka, następne co 5 mm. Wężyk admiralski na kurtkach szerokości 35 mm na podkładce sukiennej 8 cm od dolnej krawędzi rękawa.

[Ilustracja: rysunek z przepisu oraz zdjęcie dowódcy MW i oficerów z 1958 r].

Rok 1961

Admirałowie noszą przy szwach bocznych spodni galowych dwa lampasy o szerokości po 2,5 cm i wypustki w kolorze czarnym. Zmieniono także częściowo oznaki stopni admirałów. Odtąd nad wężykiem admiralskim (wcześniej zwany generalskim) o szerokości 35 mm (25 mm w 1949 r., 30 mm w 1952), znajdują się taśmy 12 mm szerokości – ozdobne. U pozostałych oficerów – gładkie. Wężyk na czapce admirała w 1949 r. miał wysokość załamu 20 mm, w następnych latach, przepisy mówiły o 15 mm.

Zmieniono oznaki korpusów osobowych. Kadra zawodowa, nadterminowi oraz oficerowie rezerwy w trakcie ćwiczeń noszą oznaki korpusów w postaci podkładki sukiennej między oznakami stopni (81):

czarny – oficerowie i podoficerowie korpusu osobowego marynarki wojennej,

chabrowy – oficerowie i podoficerowie korpusu osobowego lotnictwa,

zielony – oficerowie i podoficerowie korpusu osobowego wojsk inżynieryjnych, łączności, wojsk radiotechnicznych, wojsk chemicznych, artylerii, uzbrojenia i piechoty morskiej,

wiśniowy – oficerowie korpusu osobowego służby zdrowia, weterynarii i podoficerowie korpusu osobowego podoficerów sanitarnych oraz weterynarii,

ciemnokarminowy – oficerowie i podoficerowie korpusu osobowego wojskowej służby wewnętrznej,

błękitny– oficerowie i podoficerowie korpusu osobowego komunikacji, kwatermistrzostwa oraz innych korpusów wyżej nie wymienionych, z wyjątkiem korpusu osobowego oficerów politycznych.

Oficerowie korpusu osobowego oficerów politycznych noszą podkładki w zależności od typu jednostki, w której pełnią służbę lub według posiadanej dodatkowej specjalności wojskowej.

Admirałowie noszą na kołnierzach kurtek gabardinowych (z wyjątkiem kurtki letniej białej) oraz na kołnierzu płaszcza sukiennego orzełki haftowane bajorkiem koloru matowo-srebrnego (rys 235).

Słuchacze WSMW nie będący oficerami noszą na zewnętrznych częściach rękawów oznaki lat nauki naszyte z taśmy jedwabnej lub metalowej koloru złotego (od 1 do 5) Pierwsza taśma o 8 cm od dołu ękawa, następne co 4 mm. Także wyżej wymienieni noszą oznakę "WSMW" wytłoczoną z metalu koloru złotego przy kurtkach i półpłaszczach na końcu kołnierza przy styku z klapami przy kurtkach drelichowych – na naramiennikach 5 mm powyżej oznak stopni; szeregowi – na środku naramiennika.

Studenci szkolący się w specjalnościach marynarki wojennej (Słuchacze Wyższych Szkół Morskich) noszą oznakę metalową koloru złotego z formie liter „SW” na lewym rękawie bluzy i półpłaszcza powyżej oznak stopni wojskowych.

[Ilustracja: rysunek i zdjęcia]


Specjalności w MW 1961

Służba zasadnicza i marynarze rezerwy powołani na ćwiczenia noszą oznaki specjalności o średnicy 85 mm haftowane nićmi ciemnokarminowymi na podkładce sukiennej koloru granatowego. (Rysunki 238–265). Zniknęła już wcześniejsza oznaka torpedominera, wcześniejszy radiowykrywacz obecnie został nazwany operatorem radiolokacji; wcześniejszy podsłuchowiec podwodny – hydroaustykiem, poprzednio maszynista teraz otrzymał nazwę motorzysta i drenażysta, poprzedni administracyjny – został nazwany administracji. Pojawił się mechanik samochodowy, mechanik lotniczy, elektryk, Wojskowa Służba Wewnętrzna oraz oznaka żołnierzy podległych dowódcy MW a noszących umundurowanie wojsk lotniczych, identyczna jak wcześniejsza oznaka Piechoty Morskiej. Podoficerowie zawodowi i nadterminowi – noszą te same oznaki, haftowane nićmi koloru złotego. Oznaki te nosi się na lewym rękawie bluz, kurtek i półpłaszczy; nie nosi się ich na kurtkach letnich białych oraz bluzach roboczych.

Na taśmach czapek garnizonowych marynarze noszą nazwę okrętu (zespołu okrętów) lub MARYNARKA WOJENNA. Treść napisu ustala dowódca MW. WSW nosi napis koloru matowo srebrnego WOJSKOWA SŁUŻBA WEWNĘTRZNA

Orkiestra MW podczas oficjalnych wystąpień nakłada na kule rękawów łapki z tkaniny błękitnej. Łapki są obszyte taśmą matowo–złotą szerokości 12 mm.

Oficerowie i podoficerowie marynarki wojennej rezerwy posiadający prawo do noszenia munduru i oznak noszą je jak żołnierze służby czynnej, przy czym umieszczają na kołnierzach kurtek i płaszczy sukiennych oznaki w kształcie krokiewek haftowanych złotym bajorkiem długości ramion 27 mm i szerokości 6 mm na skraju kołnierza.

[Ilustracja: banderki]

1972

Rozbudowano korpusy osobowe. W grupie szeregowców podoficerów młodszych znaleźli się:

- marynarz

starszy marynarz – na naramienniku i rękawie bluzy – na wysokości przedramienia – jeden pasek o szerokości 12 mm, naszyty w ten sposób, aby górny brzeg paska z jego tylnym dolnym brzegiem tworzył linię prostą. (Kąt zmniejszono w stosunku do lat poprzednich, jak w 1949 r. (W 1952 kąt wynosił ok. 45°)

mat – na naramienniku i rękawie – dwa paski, jeden od drugiego w odstępie 4 mm;

starszy mat – na naramienniku i bluzie – trzy paski

bosmanmat – na naramienniku i bluzie – cztery paski

W grupie podoficerów starszych:

bosman – na naramienniku i bluzie (80 mm od brzegu rękawa) krokiewka z taśmy o szerokości 12 mm o kącie 90°; na naramienniku poczynając 20 mm od brzegu,

starszy bosman – odpowiednio 2 krokiewki, w odległości 4 mm

bosman sztabowy – krokiewka oparta o taśmę prostą u podstawy,

starszy bosman sztabowy – oznaka stopnia jak st. bosman z dodaniem taśmy prostej u podstawy.

W grupie chorążych:

młodszy chorąży– na naramienniku krokiewka o kącie 90° z wycinkiem łuku o promieniu wewnętrznym 1 cm; Początek oznaki stopnia na naramienniku – 10 mm.

chorąży – nad krokiewką naszyty pasek poprzeczny z taśmy o szerokości 6 mm. [W zależności od stopnia, kolejne paski naszywa się co 4 mm].

starszy chorąży – 2 paski

chorąży sztabowy – 3 paski

starszy chorąży sztabowy – 4 paski

W zbiorze przepisów dotychczasowe oznaki zostały w zbiorze rysunków przedstawione jako odznaki. Wykonywano je według dotychczasowych, nieco zmniejszonych wzorów o średnicy 70 mm tłoczone z czerwonej gumy na sukiennych podkładkach z dodaniem obwodu przy brzegu. Zmienił się rysunek odznaki sapera, kierowcy samochodowego, WSW, odznaki żołnierzy podległych dowódcy MW, a noszących umundurowanie wojsk lądowych; nazwa oznaki sanitariusza na służbę zdrowia. Pojawiła się odznaka służby zakwaterowania i budownictwa wojskowego, kulturalno-oświatowego, służby topograficznej, służby kwatermistrzowskiej.

Wprowadzono odznakę specjalisty wojskowego na naszywkach okrągłych, czarnych

klasy mistrzowskiej – żółta litera „M”;

specjalista I klasy – żółta gwiazdka;

specjalista II klasy – srebrna gwiazdka;

specjalista III klasy – czerwona gwiazdka

Nowością była nieregularna w kształcie oznaka szefa kompanii, baterii, eskadry, bosmana okrętowego z półkolistym napisem SZEF oraz 1–4 krokiewkami kątem w dół. Wprowadzono je w trosce jak to wówczas mówiono o podniesienie prestiżu szefów pododdziałów.

Pojawił się emblemat „przodujący pododdział”

[Ilustracja: plansza ze wzorami oznak specjalności marynarskich]


1993

Wprowadzono noszenie zminiaturyzowanych oznak stopni wojskowych na piersi granatowego munduru roboczego tzw. smerfa, na kurtkach nieprzemakalnych oraz na swetrach oficerskich. Oznaki stopni umieszczono na znormalizowanych podkładkach sukiennych 85 x 100 mm.

Szefostwo służby mundurowej DMW postanowiło poprawić estetykę wyglądu oznak specjalności marynarzy służby zasadniczej. Zamówiono projekt nowych oznak w łódzkim HAFTSUDIO. Przygotowany przez firmę bardzo ładny wzór oznaki administracji z użyciem metody haftu komputerowego nie wszedł do użytku ze względu na dużą cenę jednostkową.

[Zdjęcie wspomnianej specjalności.]

W tym samym czasie wprowadzono owalne, usztywnione oznaki służby nadterminowej, naszywane na rękawy. Oznaka dla szeregowych o wymiarach 73 x 47 mm na obrzeżu zahaftowana czarną nicią ma kotwicę z przewiniętą liną oraz litery S i N haftowane złotą nicią. Oznaka dla podoficerów młodszych ma na obrzeżu złotą linę.

Zamówiono także nowe wzory zminiaturyzowanych oznak stopni wojskowych, wykonanych metodą natryskową żółtą gumą na czarnej, sukiennej podkładce o wymiarach podkładki 80 x 70 mm, przeznaczonych do noszenia na lewej stronie kurtek.

Warsztat krawiecki Komendy Portu Gdynia wykonuje także zminiaturyzowane oznaki stopni, wykonywane z galonu metalizowanego. Oznaki stopni wojskowych w MW w obydwu wersjach oraz na zmniejszone naramienniki wykonuje od 1989 roku gdyńska firma PATTAYA.

[Ilustracja wzór zatw. z 27. kwietnia 1993 oraz przykłady pozostałych typów oznak].

1996

Wprowadzono kolejne stopnie wojskowe, nie zmieniając przy tym w sposobu ich noszenia. Na naramienniku i na rękawie bluzy

Marynarze i podoficerowie młodsi:

starszy marynarz – 1 pasek;

mat – dwa paski;

starszy mat – 3 paski;

Podoficerowie starsi:

bosmanmat – 4 paski;

starszy bosmanmat – 5 pasków;

starszy bosman – jedna krokiewka;

starszy bosman – dwie krokiewki;

bosman sztabowy – pasek pod krokiewką;

starszy bosman sztabowy – pasek pod dwiema krokiewkami

Chorążowie:

młodszy chorąży marynarki – krokiewka z wycinkiem łuku;

chorąży marynarki – nad krokiewką pasek o szerokości 6 mm;

starszy chorąży marynarki – dwa paski w odstępie 4 mm;

młodszy chorąży marynarki – 3 paski;

chorąży sztabowy marynarki – 4 paski;

starszy chorąży marynarki – 5 pasków;

Marynarze nie noszą na beretach oznak stopni wojskowych. Marynarskie stopnie wojskowe to złote (źółte) oznaki umieszczone na czarnych podkładkach, naszyte na rękawach kurtek wyjściowych i bluz wyjściowych i półpłaszczy oraz na lewym przodzie kurtki zimowej nieprzemakalnej, kombinezonu pilota, bluzy ćwiczebnej marynarskiej i oficerskiej, swetra oficera.

§ 35 najnowszego przepisu poświęcono opisowi stopni w marynarce wojennej.

Obecnie starsi marynarze i podoficerowie służby zasadniczej noszą oznaki stopni naszyte na lewym przodzie kurtki nieprzemakalnej, bluzy ćwiczebnej. Na podkładkach sukiennych o wymiarach 85 x 100 mm naszyto następne, mniejsze: 70 x 85 mm, na których umieszczono paski o długości 75 mm i szerokości 5 mm oraz „krokiewki”. Paski są z żółtego tworzywa, haftowane żółtą nicią lub złotą nicią metalizowaną. Stopnie marynarskie na bluzach wyjściowych to złote paski o wymiarach 12 x 110 mm umieszczone skośnie na podkładce sukiennej w odstępach 4 mm, wszyte 170 mm od wszycia kuli rękawa. Na kurtkach mundurowych zimowych i letnich podoficerowie (od bosmanmata) naszyte w odległości 80 mm; podchorążowie AMW – o 130 mm. „Krokiewka” bosmana ma ramiona długości 90 mm kąt prosty; ramiona ścięte równolegle do bocznych krawędzi rękawa.

Zapisano również, że wszyscy marynarze do koszulo–bluzy mogą użytkować naramienniki o zmniejszonym rozmiarze 125 x 52 mm, stosując odpowiednio szerokości taśm 12, 6, 3 mm oraz wężyka admiralskiego 25 mm. Celem takiego zapisu w przepisach jest wyeliminowanie w przyszłości sztywnych marynarskich naramienników. Sztywne i duże naramienniki, dotąd noszone np. na wiatrówkach nie pozwalają np. na swobodne wkładanie płaszcza letniego. Twórcom przepisów chodzi o to, aby oficer nie był krępowany mało wygodnym elementem swojego munduru.

Oznaki korpusów osobowych (§ 36) także w Marynarce Wojennej noszą księża kapelani na prawej kieszeni koszulo-bluzy.

Oznaką rozpoznawczą Marynarki Wojennej dla służby zasadniczej są napisy na taśmie otokowej czapki garnizonowej tzw. banderki.

W przepisach uregulowano również noszenie odznak wojskowych i cywilnych oraz orderów, odznaczeń i baretek.

Jak wspomniano uprzednio, w przepisie (s. 35) pojawił się § 38, mówiący o tym, że dowódca MW ustanawia oznaki specjalistów wojskowych.

1998

Wprowadzono naszywki noszone na rękawach bluz z napisem MARYNARKA WOJENNA oraz POLISH NAVY czapki typu basebalówki zamiast beretów.

Emblemat Marynarki Wojennej RP produkuje „PATTAYA” należąca do Izabeli Kińskiej według wzoru zatwierdzonego przez szefa Zaopatrywania i Infrastruktury Wojskowej Logistyki DMW kmdr Bogdana Gierszewskiego. Emblemat (taką nosi nazwę w dokumentacji) jest haftowany na komputerowo programowanych dwunastogłowicowych maszynach hafciarskich TAJIMA na czarnej tkaninie o średnicy 70 mm. Zastosowano ścieg tatami i satynowy. Wykończenie na specjalnej odmianie owerloka. Na tle flagi narodowej o szerokości 20 mm, umieszczono kotwicę o wysokości 50 mm. Wzdłuż obwodu o 4 mm od krawędzi biegną napisy o wysokości 5 mm: MARYNARKA WOJENNA RP oraz u dołu: POLISH NAVY. Zastosowano bawełnę, włóknitex, wigofil oraz nici białe 1801, czerwone 1839, czarne 1800 oraz złote 0490. Firma pakuje paczki po 20 sztuk; w kartonach umieszcza po 36 paczek.

Od kilku lat trwa również proces stopniowego wprowadzania naszywek, noszonych na mundurach, których projekty przygotował mjr Grzegorz Ciechanowski ze Szczecina. mają średnicę 70 mm, są wykonywane metodą natrysku tworzywa w dwóch odmianach: szarej oraz z użyciem do mundurów wyjściowych barw czerwonej i białej. Emblematy te wytwarza firma w Lęborku.

Z okazji różnych zamierzeń, np. osiemdziesięciolecia MW przygotowano dla uczestników Zjazdu basebalówki białe, koszulki z emblematem jubileuszu. Coraz częściej różne nadruki i hafty o symbolice marynarskiej stanowią obiekty promujące Marynarkę Wojenną. W konsekwencji coraz liczniejszych wizyt obcych okrętów w Polsce (Partnerstwo dla Pokoju, ćwiczenia „Baltops” i inne), wzorem obcych flot, PATTAYA zaproponowała obszerną gamę haftów, które mogą być użyte jako duże naszywki na coraz popularniejsze basebalówki oraz znacznie tańsze od wykonywanych na grawertonach lub wycinane laserowo w blasze prezenty okolicznościowe.

[Ilustracja: emblematy różne z Pattayi]


1 W Rosji białe wypustki zastosowano po raz pierwszy 18 maja 1801 r. Por.: Witalij Dmitrowicz Docenko, Russkij morskoj mundir 1696-1917, St. Petersburg 1994 s. 49 oraz 191. Białe wypustki często pojawiały się na naszych polskich marynarskich mundurach.

2 Patrz: Dz. Rozk. MSDWojsk. 1920 Nr 5/96, tablica 9 rysunek 5, ilustruje sznurek oficerski a rys. 8 - taśmę admirała na czapkę. Pojęcie „sznurek” zostanie później zamienione na termin „galon”.

3 kapitan – porucznik został wprowadzony dla utrzymania podziału korpusu oficerów na trzy grupy: poruczników, komandorów i admirałów. Nazwa tego stopnia się nie przyjęła i w 1924 roku została zmieniona na stopień kapitana marynarki.

4 Stanisław M(ariusz). Piaskowski, Kroniki Polskiej Marynarki Wojennej 1918-1946, Albany, N. Y. 1983, tom I, s. 78-79.

5 Patrz: Stanisław M. Piaskowski, Kroniki... , tom I, s. 114.

6 Patrz: Stanisław M. Piaskowski, Kroniki..., tom I, s. 124/125.

7 Patrz: Stanisław M. Piaskowski, Kroniki..., tom II, s. 17.

8 Rysunki specjalności patrz: St. M. Piaskowski, Kroniki... tom 1 s. 109, oraz te same, przedstawione często inaczej w:H. Wielecki, Polski mundur... s. 94. Także w pozostałych przepisach mundurowych, poza dokumentem z roku 1996, w którym stwierdzono w § 39: 1. Oznaki specjalistów wojskowych w marynarce wojennej ustanawia dowódca Marynarki Wojennej. 2. Oznaki specjalistów wojskowych nosi się tylko w marynarce wojennej na lewym rękawie bluz wyjściowych marynarskich (bluz letnich białych) oraz półpłaszczy sukiennych – 80 mm poniżej wszycia kuli rękawa 10 mm nad tą oznaką nosi się oznakę klasy specjalisty wojskowego.